Wil je op de hoogte blijven van interessante publicaties, mijn actuele systemische en trauma-inzichten en activiteiten dan kun je je aanmelden op de
Facebook pagina van System Dynamics









Systemisch landschap

Hier vindt je een bondige beschrijving van het “systemische landschap” zoals het zich tot op heden ontwikkeld heeft tot wat we “systemisch werk” en “opstellingenwerk” noemen.
Kernwoorden: systeem, systeemdenken, systeemtheorie, context, holisme, loyaliteit, relatie, bewegingen van de ziel, bewegingen van de geest.

Systeemdenken is een benadering, die tracht overzicht op het geheel te behouden, in plaats van zich te concentreren op afzonderlijke onderdelen zonder te overwegen welke rol deze delen in het groter geheel spelen. Het systeemdenken is gebaseerd op het holisme, het idee dat het geheel groter is dan de som van zijn delen.
Holisme (Grieks: holon: het geheel) is het idee dat de eigenschappen van een systeem (fysiek, biologisch, technisch, chemisch, economisch, enz.) niet kunnen worden verklaard door de som van alleen zijn componenten te nemen. Het is de tendens in de natuur gehelen te vormen die groter zijn dan de som der delen door creatieve evolutie".

Systeemdenken is zelf niet zozeer een theorie naast andere, noch een techniek of methode om problemen te behandelen, maar een wijze om de complexe werkelijkheid te begrijpen en te beheersen. Het systeemdenken is echter wel uitgewerkt in theorie, methoden en technieken. Systeemdenken onderzoekt patronen, verbanden en relaties tussen deze elementen.

Het systeemdenken heeft vorm gekregen met de ontwikkeling van de systeemtheorie en de systeemwetenschap in de tweede helft van de 20ste eeuw.

“Systeem” kent vele overlappingen met “context”. De contextuele benadering, ontwikkeld door Ivan Boszormenyi-Nagy in de 70er jaren van vorige eeuw en onder meer geïnspireerd door Martin Buber, verwijst met het woord context naar de dynamische verbondenheid van de mens met zijn betekenisvolle relaties over verschillende generaties. Ieder mens maakt deel uit van een familiaal netwerk van verhoudingen, waarin iedereen met iedereen verbonden is in een dynamische balans van geven en nemen. In deze menselijke relaties zijn vijf dimensies te onderscheiden: de feiten, de psychologie, de interacties, de relationele ethiek en de ontische dimensie van de relationele werkelijkheid. Kernbegrippen bij deze laatste twee zijn de balans tussen geven en nemen en loyaliteit.

Vanaf de 80er jaren van vorige eeuw begint Bert Hellinger het systemische werk te ontwikkelen in Duitsland, meer bepaald de methodiek van de opstelling. Hij laat zich inspireren door zijn eigen ervaring met zijn ouders, zijn religieuze achtergrond als priester, zijn ervaring bij de Zoeloes in Zuid-Afrika, de psychoanalyse, de groepsdynamica, de primal therapie, de lichaamsgerichte psychotherapie, de fenomenologie, de gestalttherapie, de transactionele analyse, de inzichten over loyaliteiten van I. Nagy, de gezinstherapie, de hypnotherapie, de NLP, de Festhalt-therapie, zijn voorliefde voor taal en muziek, zijn filosofische metgezel M. Heidegger, …. Tot voor enkele jaren noemde hij zijn werk de “Ordnungen der Liebe”. In de opstelling werkte hij met de dynamiek die zich toonde en die het probleem van de cliënt in stand hield of veroorzaakte. Hij liet de cliënt oplossende uitspraken doen met ontspanning in het systeem en bevrijding in de innerlijke beleving van de cliënt tot gevolg.

De opstellingenmethode is sinds haar ontstaan al in talrijke richtingen verder ontwikkeld. Facilitators en opleiders hebben de methode volgens hun eigen inzichten en ervaringen aangepast en geïntegreerd in andere (therapeutische) werkvormen. Vandaag vinden we toepassingen over gans de wereld en in alle mogelijke levensdomeinen: familie, relatie, werk, helpen, public relations, productontwikkeling, politiek, ecologie, loopbaan, conflicten,....

Hellinger heeft zijn manier van werken ook getransformeerd en hij noemt het op dit moment “Hellinger sciencia”, de wetenschap van onze relaties in alle levensdomeinen. Belangrijkste reden voor deze vernieuwde aanpak die hij ook “de bewegingen van de ziel” of “de bewegingen van de geest” noemt was het feit dat hij met de klassieke opstellingsmethode op grenzen stootte. Zijn huidige manier van werken gaat dieper tot op lagen die voor het denken niet toegankelijk zijn. Deze multidimentionale lagen kunnen alleen ervaren worden. De ervaring opent deuren en geeft kracht om ons in vrijheid innerlijk verder te ontwikkelen.

Hellinger laat de opstelling veel meer een eigen beweging volgen. Heel behoedzaam en precies, in contact met de energie in de opstelling, volgen de representanten de beweging die ze van binnenuit voelen. Zij brengen daarmee aan het licht, wat de dynamiek is, in het familiesysteem dat zij representeren. In een sfeer van intense aandacht en concentratie, met soms slechts een enkel gesproken woord, beweegt de opstelling zich in de richting van bevrijding en soms ontlading. Hellinger noemt dit "de beweging van de ziel" , waarmee hij verwijst naar een familieziel, een collectief geweten. Voor de cliënt en toeschouwers, is het zien van zo'n opstelling dikwijls een ontroerend schouwspel, dat hen in contact brengt met eigen "ziele-roerselen".

Het systemisch werken met mensen op deze manier vereist een nederige en deemoedige houding van de therapeut. Er ontstaat een andere “kunst van het helpen”, in alle vrijheid en openheid kijken naar de werkende ziel die groter is dan onszelf. Helpen wordt dan eerder een laten gebeuren dan een intentioneel handelen, zonder ons over te leveren aan de systemische verstrikkingen en zonder de blik op het geheel te verliezen.

Deze terughoudendheid van Hellinger is op dit ogenblik uitgemond in een werken vanuit de “bewegingen van de geest”. Deze houding vereist een volledig nemen van het leven, verdraagt ook het conflict en ziet dit ook als oerkracht van ontwikkeling, en lost het onderscheid tussen goed en kwaad op. Helpers die zich deze houding volledig eigen maken worden onmiddellijk ontlast, ze oordelen niet meer en gaan zich eerder als begeleider dan als therapeut gedragen. Volledig instemmen met “dat wat is” geeft geen kans meer aan zelfoverschatting en gevoelens van onmacht die alle helpers kennen. Het morele oordeel van de therapeut, oorzaak van vele therapeutische dwalingen, houdt op te bestaan. Met een blik op het Grote kunnen we familieopstellingen dan beschouwen als een toegepaste filosofie. In zo’n filosofie worden de begeleiders in hun handelen gedreven door de vraag: “Wat moeten we achterwege laten wanneer we helpen?”


Download bovenstaande tekst



Wil je op de hoogte blijven van interessante publicaties, mijn actuele systemische en trauma-inzichten en activiteiten dan kun je je aanmelden op de
Facebook pagina van System Dynamics